Тарихи алтын! БҚО спортшылары пара каноэден чемпион және жүлдегер атанды
28.09.2026
ЗЕЙНЕП БАЯНОВА – АЗИЯ ОЙЫНДАРЫНЫҢ ҚОЛА ЖҮЛДЕГЕРІ!
02.10.2026
Ясмина Тоқсанбаеваның аяқ киіміне қатысты дау қазақстандық жанкүйерлердің көңілін түсірді. Азия ойындарында мәреге бірінші болып жеткен отандасымыздың нәтижесі кейін қайта қаралып, алтын медальдан айырылуы қоғамда спорт ережелері мен әділдік мәселесіне қатысты сұрақтар туындатты.
Осы оқиғадан кейін бір сауалға жауап іздеп көрдік: халықаралық спортта аяқ киім талаптарына байланысты жеңісінен айырылған спортшылар бұрын болды ма? Тарихқа үңілсек, мұндай жағдайлар бұған дейін де кездескен.
Дерара Хуриса: Вена марафонындағы жеңістің тағдыры
2021 жылғы 12 қыркүйекте Австрияда өткен Вена марафонында эфиопиялық Дерара Хуриса 42,195 шақырымды 2 сағат 9 минут 22 секундта жүгіріп өтіп, мәреге бірінші болып жетті. Ол кениялық Леонард Лангатты үш секундқа басып озған еді. Алайда жарыстан кейінгі тексеріс оның жеңісін жарамсыз деп тануға негіз болды.
Тексеру барысында Хуриса киген аяқ киімнің табаны 50 миллиметр екені анықталды. Ал сол кезеңде жол марафондарына арналған аяқ киімнің табан қалыңдығы 40 миллиметрден аспауы керек болатын. Осы техникалық талаптың бұзылуына байланысты эфиопиялық спортшы дисквалификацияға ұшырап, жеңіс Лангатқа берілді.
Бұл оқиғаның ерекшелігі — спортшының нәтижесі жарыс барысында емес, мәреден кейінгі тексеру қорытындысы бойынша жойылды. Яғни, физикалық көрсеткіш тұрғысынан қарсыласынан озып шыққан Хуриса жарыстың ресми жеңімпазы мәртебесін сақтап қала алмады.
Дереккөздер:
Раджпал Панну: 161 шақырымнан кейінгі күтпеген шешім
2025 жылғы ақпанда АҚШ-та өткен 100 мильдік, яғни шамамен 161 шақырымдық ультрамарафонда америкалық Раджпал Панну 11 сағат 52 минут 46 секунд нәтижесімен мәреге бірінші келді. Ол ұлттық чемпионат есебінде де жеңімпаз атанған болатын. Алайда жарыстан кейінгі тексеріс спортшының нәтижесіне қатысты мәселе туындатты.
Панну пайдаланған HOKA Skyward X үлгісіндегі аяқ киімнің табаны 48 миллиметр болғаны хабарланды. Ал жарысқа қолданылған ережелер бойынша рұқсат етілген шек 40 миллиметр еді. Осы сәйкессіздікке байланысты спортшы АҚШ чемпионатының ресми нәтижелерінен шығарылып, чемпиондық атақ Коди Позкинге берілді.
Панну аяқ киімді әдейі ереже бұзу мақсатында таңдамағанын, оны жарысқа арналған арнайы модель емес, жаттығуға арналған аяқ киім деп ойлағанын түсіндірді.
Бұл жағдай спорттық жабдыққа қатысты талаптардың күрделілігін көрсетеді. Ұзақ қашықтыққа дайындалатын спортшы үшін аяқ киім жай ғана киім элементі емес, оның жайлылығына, қозғалысына және нәтижесіне әсер ететін құрал. Бірақ белгілі бір модельдің жаттығуға жарамды болуы оның ресми жарыста қолдануға міндетті түрде рұқсат етілгенін білдірмейді.
Сонымен қатар мұндай оқиғалар спортшылардың, бапкерлердің және командалардың жарыс регламентін алдын ала мұқият зерделеу қажеттігін көрсетеді.
Дереккөздер:
Ясмина Тоқсанбаева: Азия ойындарындағы алтын медаль дауы
2026 жылғы 27 қыркүйекте Жапонияда өтіп жатқан Айчи–Нагоя Азия ойындарында қазақстандық Ясмина Тоқсанбаева спорттық жүрістен марафондық қашықтықты 3 сағат 22 минут 20 секундта жүріп өтіп, мәреге бірінші болып жетті. Қазақстандық жанкүйерлер үшін бұл тарихи жеңіс ретінде қабылданғанымен, кейінгі тексеріс нәтижені қайта қарауға алып келді.
Жарыстан кейін аяқ киімге қатысты наразылық түсіп, спортшы пайдаланған модельдің World Athletics мақұлдаған аяқ киімдер тізімінде жоқ екені туралы ақпарат тарады. 28 қыркүйекте оның нәтижесі жойылып, алтын медаль Қытай спортшысы Даньцзэнцзусонға берілгені хабарланды.
Бұл жағдайдың алдыңғы екі оқиғадан бір ерекшелігі бар. Дерара Хуриса мен Раджпал Паннуға қатысты даулар аяқ киім табанының қалыңдығына байланысты болса, Тоқсанбаеваға қатысты шешім аяқ киім моделінің мақұлданған тізімге сәйкестігі мәселесіне тірелді.
Осы айырмашылықты ескеру маңызды. Себебі аяқ киімге қойылатын талаптар тек табанның қалыңдығымен шектелмейді. Белгілі бір модельдің жарыста пайдалануға рұқсат етілуі де жеке талап ретінде қарастырылады.
Қазақстандық спортшының жағдайы спорттық нәтижені бағалау кезінде техникалық регламенттің рөлі қаншалықты жоғары екенін тағы көрсетті. Сонымен бірге мұндай даулы шешімдерде тексеру рәсімінің ашықтығы, спортшының өз ұстанымын білдіру мүмкіндігі және апелляция тәртібі де назардан тыс қалмауы керек.
Дереккөздер:
- Reuters — қазақстандық спортшының алтын медалінен айырылуы
- Азия Олимпиадалық кеңесі — ресми шешім туралы ақпарат
- Kursiv — Қазақстан ҰОК түсініктемесі
Фатеме Мохитизаде: бір жарыстағы тағы бір нәтиже өзгерісі
Айчи–Нагоя Азия ойындарында аяқ киімге қатысты мәселе қазақстандық спортшыға ғана қатысты болған жоқ. Иранның жеңіл атлеті Фатеме Мохитизаденің де нәтижесі аяқ киім үлгісінің рұқсат етілген тізімде болмағандықтан нәтиже қайта қаралғаны хабарланды.
Осы өзгерістерден кейін Қазақстан спортшысы Алина Чистякова төртінші орыннан үшінші орынға көтеріліп, қола медаль иеленді.
Бұл мысал жарыстағы бір спортшының нәтижесін қайта қарау тек оның жеке қорытындысына ғана емес, басқа қатысушылардың орындарына да әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді. Ресми нәтижелер өзгерген жағдайда жалпы есеп, медальдар бөлінісі және спортшылардың қорытынды орындары да қайта есептелуі ықтимал.
Дегенмен бұл жерде де нақты себеп пен қабылданған шешімнің құқықтық негізін ажырату маңызды: аяқ киімнің талапқа сәйкестігі туралы ақпараттың өзі жеткіліксіз, ресми жарыс хаттамасы мен уәкілетті ұйымның шешімі негізгі құжат болып саналады.
Дереккөз: Kursiv — Азия ойындарындағы аяқ киім дауы және Қазақстан ҰОК түсініктемесі
Аяқ киімге қойылатын талаптар: әділ бәсекенің кепілі ме, әлде даудың себебі ме?
World Athletics халықаралық жеңіл атлетика федерациясы жарыс аяқ киімдеріне қатысты техникалық талаптар белгілейді. Олар аяқ киімнің табан қалыңдығын, конструкциясын және нақты модельдің ресми жарыстарда қолдануға рұқсат етілуін қамтиды.
Мұндай ережелердің негізгі мақсаты — барлық спортшыға ортақ талаптар орнатып, жабдықтағы технологиялық айырмашылықтардың жарыс нәтижесіне шамадан тыс әсер етуіне жол бермеу. Бірақ талаптардың орындалуын бақылау мен оларды түсіндірудің де маңызы зор.
Біріншіден, спортшылар жарысқа дейін өздері қолданатын аяқ киімнің рұқсат етілген модельдер тізімінде бар-жоғын тексеруі қажет. Екіншіден, ұйымдастырушылар техникалық талаптарды қатысушыларға алдын ала нақты түсіндіруге тиіс. Үшіншіден, жарыстан кейін дау туындаған жағдайда шешімнің қандай ережеге сүйеніп қабылданғаны және апелляция мүмкіндігі түсінікті болуы керек.
Осы ретте бір жайтты ескеру қажет: аяқ киімге қатысты барлық дау бірдей сипатта болмайды. Бір жағдайда табанның қалыңдығы белгіленген шектен асып кетсе, екіншісінде аяқ киімнің нақты моделі мақұлданған тізімге енбеуі мүмкін. Сондықтан әр оқиға жеке қарастырылып, шешім нақты ережелер мен ресми құжаттарға негізделуі керек.
Ресми дереккөз: World Athletics — жеңіл атлетикаға қатысты техникалық құжаттар мен ережелер .
Қорытынды: мәредегі жеңіс пен ресми жеңістің айырмашылығы
Дерара Хуриса, Раджпал Панну, Ясмина Тоқсанбаева және Фатеме Мохитизадеге қатысты оқиғалар спорттағы техникалық регламенттердің маңызын көрсетеді. Бұл мысалдарда аяқ киімге қойылатын талаптардың бұзылуы немесе сәйкестік мәселесі спортшылардың ресми нәтижелеріне ықпал еткен.
Сонымен қатар мұндай жағдайлар спорттық жабдықтарды бақылау жүйесінің қаншалықты мұқият ұйымдастырылуы керектігін де аңғартады. Спортшының дайындық деңгейі мен жарыста көрсеткен нәтижесі маңызды болғанымен, ресми жеңіс қолданыстағы ережелерге сәйкестікпен де өлшенеді.
Ясмина Тоқсанбаеваға қатысты жағдайдың қазақстандық жанкүйерлер үшін ерекше мәні бар. Өйткені мәселе тек бір медальдың тағдырында емес, спортшының еңбегін бағалау, ережелерді қолданудың бірізділігі және даулы шешімдердің әділ қарастырылуы секілді кеңірек мәселелерді қозғайды.
Спорттағы әділдік тек ережені сақтаумен шектелмейді. Ол талаптардың баршаға бірдей қолданылуын, спортшылардың өз құқықтарын қорғау мүмкіндігін және әрбір шешімнің ашық әрі негізді болуын да қажет етеді. Мәреге бірінші келу — үлкен жетістік. Ал сол нәтижені ресми жеңіске айналдыру үшін спортшының шеберлігімен қатар, жарыстың барлық талабын орындауы да шешуші рөл атқарады. Бұл оқиға біздің спорт мамандары үшін сабақ болуы керек. Өйткені спортшының жұмысы жеңіс әкелу. Ал техникалық талаптар мен өзге де ерекшеліктерді арнайы мамандар қадағалап отыруы керек.
Түгелбай Бисен
Фото: Арлан Олжабай
